Posted on

Wełna – wyjątkowy materiał o niezwykłych właściwościach

Czym jest wełna? Skąd się bierze? Jakie są cechy charakterystyczne tego surowca i dlaczego ukochały ją sobie dziewiarki na całym świecie?

Wełna to najczęstszy składnik wysokiej jakości włóczek, warto zdać sobie sprawę dlaczego tak chętnie po nią sięgamy i dlaczego warto męczyć się z jej pracochłonną pielęgnacją. Wyjątkowe cechy charakterystyczne dla wełny powodują, że wciąż pozostaje ona jednym z najlepszych surowców w włókiennictwie i przemyśle odzieżowym, a powrót do robótek ręcznych oznacza także jej triumfalny powrót do naszych szaf, z których w ostatnich latach próbował wypchnąć ten szlachetny materiał jego ubogi krewny, czyli akryl.

Skąd się bierze wełna?

Określenie wełna zarezerwowane jest dla naturalnych włókien pochodzenia zwierzęcego – może dotyczyć lamy, alpaki, moheru, kaszmiru, czy angory, a nawet wielbłąda, lecz najczęściej wełna określa surowiec pochodzący z owczego grzbietu i na takiej wełnie skupię się w dalszej części tekstu. Pierwotnie runo miało chronić produkujące ją zwierzęta przed deszczem, wiatrem i zimnem w ich naturalnym środowisku. Już w starożytności człowiek odkrył, że poddane obróbce runo, czyli wełna może stanowić doskonałe ubranie także dla niego i rozpoczął selektywną hodowlę zwierząt wełnistych, by uzyskiwać od nich jak najwięcej surowca jak najlepszej jakości. W ten sposób powstały rasy znane obecnie, o szerokim wachlarzu różnych pożądanych cech, w zależności od ich dalszego przeznaczenia. Co ważne najlepszy jakościowo surowiec pochodzi ze strzyżenia żywych zwierząt, co oznacza, że nie muszą one zostać zabite, by uzyskać runo, a wieki selektywnej hodowli pod tym kątem wełnistości powodują, że najlepsze rasy potrafią w ciągu roku „wyprodukować” na swoim grzbiecie kilka, a nawet kilkanaście kilogramów bardzo dobrej wełny. Co ważne, podczas prawidłowo przeprowadzonego strzyżenia, zwierzęta nie cierpią. Zazwyczaj owce strzyżone są raz lub dwa razy w roku w zależności od rasy, oczekiwanych parametrów runa oraz jego przeznaczenia. Oczywiście najdelikatniejsza jest wełna pochodząca z pierwszego strzyżenia młodych zwierząt – w Polsce określa się ją jako wełnę jagnięcą, na świecie stosuje się w tym wypadku określenie „lamb wool” lub „kid wool” czasem również nie do końca poprawnie „virgin wool”.

Jak zbudowana jest wełna?

Wełna to włókno ceramidowe, które rośnie sobie spokojnie na grzbietach wełnodajnych zwierząt przez cały okres ich życia, podobnie jak nasze włosy, z którymi zresztą ma więcej wspólnego. Wełna, podobnie jak ludzki włos, składa się z zachodzących na siebie łusek. Przesuszone runo, znów podobnie jak ludzkie włosy, staje się kruche, łamliwe i podatne na uszkodzenia, natura wyposażyła więc owce w substancję ochronną, która temu zapobiega 🙂 Naturalnym sposobem owiec na dbanie o swój kożuszek jest produkcja tłuszczopotu, który składa się przede wszystkim z lanoliny, a którego zadaniem jest nawilżanie, natłuszczanie oraz uodparnianie runa na czynniki zewnętrzne, przede wszystkim deszcz. Mało kto wie, ale nieuprana wełna po uprzędzeniu pozostaje wodoodporna, którą to właściwość wykorzystywali mieszkańcy deszczowych i zimnych wysp Aran w pobliżu Irlandii w swoich tradycyjnych swetrach dla tamtejszych rybaków. Niestety tłuszczopot odpowiada także za charakterystyczny owczy, czy też zagrodowy zapaszek, który współcześnie byłby trudny do zaakceptowania, więc obecnie bardzo rzadko wykorzystuje się niepraną wełnę, natomiast chętnie sięga się po oczyszczoną lanolinę, która stanowi składnik większości preparatów do prania i pielęgnacji wełny. Ze względu na swoją budowę wełna posiada jeszcze dwie ważne cechy – z jednej strony doskonale przyjmuje barwniki i uzyskując trwałe kolory, więc można ją farbować, z drugiej natomiast ulega procesowi filcowania, który dla niektórych jest błogosławieństwem, jednak dla większości z nas to prawdziwe utrapienie, które znacząco utrudnia dbanie o wełniane ubrania na co dzień. Filcowanie to nic innego, jak plątanie się i trwałe zaczepianie o sobie łusek poszczególnych wełnianych włosów, na które różne rodzaje wełny są mniej lub bardziej podatne, a które skutkuje znaczącym zwiększeniem gęstości i grubości materiału oraz nieodwracalnymi zmianami wymiarów wełnianych przedmiotów  – aby temu zapobiec stosuje się dodatkową obróbkę runa, która skutkuje odporną na ten proces wełną superwash. Warto jeszcze wspomnieć o dwóch elementach budowy wełny, która jednak nie wpływa na poszczególne włosy, lecz na ich skupiska, czyli loki. Pierwszy z nich to skłonność kręcenia (lokowania się) pukli, druga to karbiki czyli drobne zygzaki występujące na poszczególnych włosach – obie cechy są od siebie niezależne i mogą występować łącznie lub osobno. Dwoma skrajnymi przypadkami będą w tym wypadku brytyjskie odmiany longwool, które posiadają długie, wyraźnie kręcone i oddzielone os siebie pukle oraz merynosy, które mogą się poszczycić najbardziej karbikowanym runem, które jednak w ogóle nie posiada skłonności do lokowania i nosząca je owca wygląda jakby ubrała się w zbitą, jednolitą chmurkę 🙂

Jakie są cechy charakterystyczne wełny?

Wełna nie podbiła by naszych serc (i garderoby) gdyby nie jej niezwykłe właściwości. To właśnie z tego powodu tak ją kochamy!

Oto najważniejsze cechy wełny:

  • Doskonałe właściwości termiczne
    Wełna jest bardzo ciepła, potrafi rozgrzać nas w zimny dzień, a wełniany sweter pozwoli zachować właściwą temperaturę ciała nawet przy niesprzyjających warunkach atmosferycznych.
  • Doskonałe właściwości izolacyjne
    Wełna doskonale izoluje, na co dzień wykorzystujemy to, żeby nie marznąć, jednak filc techniczny doskonale pochłania zarówno drgania, jak i hałas czy temperaturę.
  • Duża higroskopijność
    Wełna potrafi wchłonąć w siebie duże ilości wilgoci, nawet do 20% swojej masy, bez zmiany swoich właściwości, co oznacza, że nawet wilgotny sweter będzie nas grzał.
  • Duża przepuszczalność
    Mimo swoich właściwości izolacyjnych i termicznych wełna nie powoduje, że czujemy się jakbyśmy byli owinięci folią – skóra może oddychać, a gdy jest za ciepło wełna wchłonie pot usuwając go z powierzchni skóry, dzięki czemu będziemy się czuć bardziej komfortowo.
  • Duża sprężystość
    Włókna wełny są elastyczne i podatne na rozciąganie, przy właściwej konwersacji wełna długo zachowuje swój kształt
  • Lekkość
    Wełna w porównaniu z innymi materiałami jest lekka, nawet gruby sweter nie będzie stanowił dla nas ciężaru. Łatwo zauważyć tę różnicę nosząc na zmianę sweter wykonany z bawełny i wełny – przy podobnym kroju ten drugi będzie znacznie lżejszy, nawet o połowę!
  • Naturalność
    Wełna to naturalny materiał, przyjazny środowisku i łatwy w recyclingu, nawet wełna poddawana obróbce i farbowana jest surowcem nieporównywalnie bardziej naturalnym niż najpopularniejszy akryl, czy pozostałe tworzywa sztuczne wykorzystywane we włókiennictwie. Wbrew obiegowej opinii wełna rzadko wywołuje alergie (znacznie groźniejszym alergenem jest lanolina występująca na niepranej wełnie), najczęściej objawy takie jak zaczerwienienie czy swędzenie to efekt nadwrażliwości skóry nieprzyzwyczajonej do bardziej szorstkich i zgrzebnych materiałów.
  • Podatność na farbowanie
    Wełna jest surowcem łatwym do farbowania zarówno metodami przemysłowymi, jak i naturalnymi, dodatkowo niektóre odmiany owiec dają wełnę kolorową, dostępną w szerokim spektrum naturalnych odcieni, od beżu, karmelu i szarości, poprzez brązy, aż do czerni. Taki materiał przy właściwej pielęgnacji nigdy nie zblednie ani nie wyblaknie.
  • Podatność na filcowanie
    Niestety nie wszystkie cechy wełny to zalety – filcowanie to najczęstszy powód zniszczenia wełnianych wyrobów, wystarczy odrobina nieuwagi i nieszczęście gotowe, a piękny sweter z rozmiaru XL robi się XS i nic już nie da się na to poradzić. Filcowanie to nieodwracalny proces następujący naturalnie we wszystkich wyrobach wełnianych w czasie ich użytkowania, który w mniej skrajnych formach może być jednak pożądany, np. w skarpetach, kiedy zagęszczenie dzianiny w efekcie noszenia poprawia jej wytrzymałość.
  • Podatność na mechacenie
    Podobnie jak filcowanie, także mechacenie wynika z naturalnych cech i budowy wełny  – zahaczając o siebie pojedyncze włosy tworzą na powierzchni dzianiny meszek lub niewielkie, zbite kuleczki, co zazwyczaj wygląda nieestetycznie. Na szczęście sweter czy skarpetki można golić i jeśli robimy to uważnie i niezbyt często nie będzie to w widoczny sposób wpływać na kondycję całego wyrobu. Najbardziej podatne na mechacenie są włóczki pojedyncze, tzw. single, skręcone z jednego pasma wełny, a także włóczki z efektem halo, np. angora.
  • Wełnojady
    W przyrodzie zazwyczaj nic się nie marnuje i skoro jest tyle zwierząt produkujących wełnę, to znajdą się także takie, które się nią odżywiają. A spośród nich największym wrogiem dziewiarki jest mól odzieżowy, którego ulubione siedliska są suche, nieprzewiewne i ciemne, czyli wypisz-wymaluj nasze szafy. Nienawidzę ich z całego serca i panicznie się boję ich ataku, bo chwila nieuwagi może zagrozić wszystkim zapasom!

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *